Herbarium

Meer dan vierhonderd jaar geleden ontdekte een Italiaanse botanicus, Luca Ghini, dat planten geconserveerd kunnen worden door drogen en persen. Ook nu nog wordt zijn methode gebruikt door mensen van de wetenschap, verzamelaars en hobbyisten. Leg zelf uw eigen plantenmuseum - uw herbarium - aan.

Voor u aan een herbarium begint, moet u weten wat u gaat verzamelen. U kunt u bijvoorbeeld gaan specialiseren in: planten uit de streek waar u woont, planten uit bepaalde gebieden (bos, heide, veengebieden, berggebieden), planten naar soort enz. Maar vooral moet u weten wat u mdg verzamelen, want niet voor niets vallen veel planten onder de Natuurbeschermingswet omdat ze bijna in onze streken uitgeroeid waren. Hierop wordt verderop nader ingegaan.

Uitrusting

Wie van het verzarnelen en conserveren van planten een serieuze hobby wil maken, heeft nodig - in volgorde van de werkzaamheden - een sterk vergrotende loep, een botanische schep of op z'n minst een zakmes, een prepareernaald en een pincet, filtreer- of vloeipapier, herbarium- of geschept papier, kleine doorzichtige zakjes (voor het zaad) en vele, vele handboeken en natuurgidsen, waarvan de belangrijkste is Beschermde planten en dieren, een uitgave van de Staatsuitgeverij, Den Haag.

Drogen en persen Het drogen en persen van een plant is eigenlijk erg eenvoudig. U brengt de plant met prepareernaald en pincet in de stand waarin u hem wilt conserveren, legt hem tussen enige vloeibladen (in noodgevallen neemt u krantenpapier) en perst hem door er iets zwaars, bijvoorbeeld boeken, op te leggen. Doorgewinterde houders van een herbarium weten, dat veel planten niet tegen vervoer kunnen en dat die ter plaatse moeten worden behandeld. Ze vervaardigen een eenvoudige pers, die ze steeds mee kunnen nemen: U maakt twee houten ramen (eventueel met gaas, zodat er lucht bij kan) en twee leren riemen, waarmee u de planten onder druk zet. Belangrijk is dat het formaat van de inlegbladen, bet herbariumpapier, en dat van de pers gelijk is (A4-formaat, ofwel 210 x 297 mm). Ervaren verzamelaars nemen bovendien golfkartormen bladen mee, die ze tussen de diverse stapels leggen. Ook bet golfkarton laat lucht binnen en versnelt het droogproces. Het conserveren kan bekort worden door de plainten verschillende keren op nieuw vloeipapier te leggen en door het gebruik van een infraroodstraler.

Verzamelen

Welke delen van een plant u verzamelt (bloem, blad, stengel, wortel, zaad), wordt in wezen bepaald door het formaat van het herbarium.

Heel in het algerneen kan gezegd worden dat voor de volledigheid alle delen belangrijk zijn, die kenmerkend zijn voor die bepaalde plant. Als u niet de hele plant kunt conserveren en bewaren, dan kunt u ook die stukken nemen, die een 'reconstructie' mogelijk maken. Natte planten moet u niet verzamelen, die beschimmelen.

Soms echter moet u planten. wel nat maken of wassen, bijvoorbeeld als ze stoffig zijn. Ook de wortels, waaraan aarde hangt, moeten vaak worden afgewassen, zo mogelijk ter plaatse. Voor u de plant dan inpakt, laat u hem nog een poosje in de lucht drogen.

En als u deze hobby serieus beoefent, dan moet u alle details van een vondst (plaats, boderagesteldheid, kleur van de bloern enz.) in een aantekenschrift vastleggen.

Aanleg van een herbarium

Het bewaren van de planten is het belangrijkste. Een herbarium kan zijn: een album, een kaartsysteern of een bak, waarin de meest representatieve bladen worden gelegd, een vouwmap of een mooie versiering aan de muur, ingelijst onder glas.

Etikettering

Een herbarium moet natuurlijk geaiketteerd worden. Zuiver wetenschappelijk bezien moet een etiket de volgende gegevens bevatten: Aanduiding van het gebied waar de vondst werd gedaan, de Latijnse geslachts- en soortnaam, de Nederlandse benaming, vindplaats, aard van de vindplaats, datum waarop de vondst werd gedaan, naam van de verzamelaar enz. Maar zo u itvoerig en precies zal alleen degene die deze mooie hobby voor zichzelf tot wetenschap heeft verheven, dat doen.

Inplakken

Volgens een oude methode werden alle gedroogde planten met strookjes papier op het herbariumpapier geplakt. Eenvoudiger is het tegenwoordig om sellotape te gebruiken.

Nabehandeling

Een herbarium moet beschermd worden tegen stof, vocht en insekten. Het moet daarom minstens eenmaal per jaar worden gedesinfecteerd, liefst met tolueen (maar pas op voor de giftige dampen).

Mooi, maar ...wees voorzichtig

De beschermde wilde planten en de giftige planten moet u alleen maar bekijken, niet aanraken of plukken en. verzamelen. De door de wet beschermde planten zal de liefhebber van wilde planten alleen daarom al niet meenemen, omdat hij het voortbestaan van deze kostbare bloemen en planten niet in gevaar wil brengen.

In Nederland zijn de volgende planten beschermd: daslook, wolverlei, zwanebloem, klokje (alle soorten), Spaanse ruiter, herfsttijloos, Zwolse anjer, wilde kaardebol, zonnedauw (alle soorten), moeraswespenorchis, blauwe zeedistel, kievitsbloem, gentiaan (alle soorten), grote muggenorchis, jeneverbes, aardaker, zomerklokie, waterdrieblad, beenbreek, vleeskleurige orchis, gevlekte orchis, breedbladige orchis, harlekijn, rietorchis, wilde marjolein, knikkende vogelmelk, gewone vogelmelk, koningsvaren, parnassia, welriekende nachtorchis, sleutelbloem (alle soorten), veldsalie, langbladige ereprijs, maagdenpalm, zinkviooltje.

Voor iedereen geldt dat bloemen en planten waarvan hij er maar een paar of zelfs een ziet, niet moet plukken, ook al zijn ze dan (nog) niet beschermd. Zo kunnen ook anderen er nog plezier van hebben. Dezelfde gedragsregels hanteert u natuurlijk als u in het buitenland bent.

Een direct gevaar voor de verzamelaar of niets vermoedende kinderen kunnen de talrijke giftige planten opleveren.

Evenals bij giftige bessen en paddestoelen zijn ook giftige bloemen niet gemakkelijk te herkernen. Als u een plant niet kent is voorzichtigheid geboden. Kinderen moeten er steeds weer voor gewaarschuwd worden om delen van planten in hun mond te steken of zelfs helemaal in te slikken. De gevolgen van een plantevergiftiging variëren van misselijkheid, hoofdpijn, duizeligheid en braken tot ademnood. Bij vergiffiging onmiddellijk een arts waarschuwen.